Menu

Historia muzyki dla uczniów szkół muzycznych

Materiały do nauki historii muzyki

J. Haydn - pierwszy klasyk wiedeński

hildegarda13
Papa Haydn - tak mówili o nim znajomi. Ojciec symfonii - powiedzieli o nim muzykolodzy. Klasyk wiedeński - to wie każdy uczeń szkoły muzyczne, ale jak na wiedzę ucznia elitarnej szkoły to, po prostu, za mało. Przeczytaj i naucz się. :) Może to będzie Twoja "niespodzianka".

Józef Haydn (Franz Joseph Haydn) *31 marzec 1732 w Rohrau - + 31 maja 1809 Wiedeń Notka biograficzna: Był jednym spośród jedenaściorga dzieci. Kiedy miał 8 lat zaczął śpiewać w chórze przy katedrze św. Szczepana w Wiedniu. Pierwszą poważną posadą była posada kapelmistrza na dworze hrabiego Morzina, gdzie skomponował swoje pierwsze symfonie i koncerty. Później (w 1761r.) został wicekapelmistrzem orkiestry rodu Esterhazych w Eisenstadt i był z tą rodziną przez większą część życia. Od 1766, wraz z wybudowaniem nowej rezydencji (tzw. węgierskiego Wersalu), została mu powierzona rola kapelmistrzem. Ponieważ w orkiestrze znajdowało się wielu wspaniałych muzyków Haydn miał tam bardzo dobre warunki do pracy. W latach dziewięćdziesiątych dwukrotnie wyjeżdża do Londynu. Wtedy właśnie powstają tzw. symfonie londyńskie. Dodatek: Jest uważany za ojca symfonii i kwartetu smyczkowego. Znany był jako niezwykle pogodny człowiek. TWÓRCZOŚĆ SYMFONICZNA 1.Haydn pisał symfonie przez całe życie (najwcześniejsza pochodzi prawdopodobnie z 1758, ostatnia z 1795) a.wczesne symfonie (lata 60-te) •3 lub 4 krótkie części •istnieje jeszcze partia b.c. •czasami pojawiają się elementy ilustracyjne przykładowe symfonie: 8 Symfonia G-dur „Le soir” („Wieczór”) b.symfonie z lat 70 (1771-1774), okres zwany Sturm und Drank •likwidacja b.c. (brak klawesynu w orkiestrze) •wzmożenie roli harmoniki, dynamiki •występują różnorodne tonacje (zmieniają się także wewnątrz cyklu np. w 45. Symfonii fis-moll ”Abschieds-Symphonie” - „Symfonia pożegnalna”) c.lata 1785 do 1791 m.in. powstaja Symfonie paryskie (napisane na zamówienie francuskiego hrabiego d’Ogny, jest ich 6: 82-87) •rozbudowa harmonii (m.in. chromatyka, modulacje, akord neapolitański) •rozbudowa tematu pierwszego pełniącego wiodącą rolę w ekspozycji i przetworzeniu d.symf. skomponowane po roku 1791 stanowią model symfonii klasycznej. Najważniejsze są symfonie londyńskie (jest ich 12) •wykształcony cykl symfoniczny (allegro sonatowe, część powolna często w formie wariacji, menuet i finał w formie ronda) •wzrost znaczenia ostatniego ogniwa cyklu •typowe dla Haydna wolne wstępy otwierające symfonie (wyj. 95 Symfonia c-moll) Najważniejsze utwory to: 94 G-dur symfonia „Mit dem Paukenschlag” 1791r. (Z uderzeniem w kocioł lub „Niespodzianka”), 100 G-dur „Military” (Wojskowa), 101 D-dur „the Clock” (Zegarowa) oraz 103 Es-dur „Drumroll”(Z werblem na kotłach). Haydn stworzył także cztery symfonie koncertujące (synteza symfonii i koncertu). TWÓRCZOŚĆ KAMERALNA 1. Kwartety smyczkowe (ponad 80) We wczesnych kwartetach widoczna jest nadrzędność pierwszych skrzypiec i wiolonczeli, cykl składa się z kilku krótkich części. Od kwartetów z op.20 rozpoczyna się proces zmierzający do stworzenia klasycznego kwartetu smyczkowego. Kwartet uzyskuje budowę 4 częściową (analogiczną do symfonii). Nowatorstwo i wielki wkład w rozwój kwartetu dokonał się głównie na polu łączenia środków polifonicznych z pracą przetworzeniową i techniką wariacyjną. Kierunkiem zmian była więc równowaga między poszczególnymi instrumentami. Najbardziej znany jest kwartet "Cesarski" (Keiserquartett) op.76 nr.3, który nosi taką nazwę z powodu II części. Jest to temat z wariacjami, w których wykorzystał Haydn melodię pieśni na cześć cesarza austro-węgierskiego. Warto wymienić także m.in. Kwartety słoneczne op. 20, Kwartety rosyjskie op. 33. 2. Haydn komponował też tria fortepianowe oraz tria na baryton (instr. z rodziny viol), altówkę i bas, bo książę Miklós Esterházy grał na barytonie właśnie. KONCERTY Haydn pisał koncerty na instrumenty smyczkowe, klawiszowe i dęte (jako solistów). Wśród koncertów najbardziej znane są: Koncert fortepianowy D-dur z finałem w formie ronda na sposób węgierski. Do najlepszych zaliczany jest Koncert na trąbkę Es-dur (trąbkę z mechnizmem klap, bo wentylową wprowadzono w 1800). MENUET Ulubiona forma (ok.200). Najczęściej z triem. Niestety większość zaginęła lub zachowała się tylko w wersji fortepianowej. Były pisane na różną obsadę - od zespołu kameralnego po większy skład orkiestry. SONATY Haydn komponował też sonaty fortepianowe rozbudowując allegro sonatowe i w późnych sonatach wprowadzając elementy polifonizujące. MUZYKA WOKALNO-INSTRUMENTALNA 1.Opery (kilkanaście) Przeważnie łączą elementy oper seria i buffa. Z opery seria pochodzą rozbudowane arie. Z buffa natomiast zaczerpnięte zostały charakterystyczne postacie. Jedną z częściej wystawianych jest opera „Lo speziale” („Aptekarz”). 2. Oratoria (5 rel. i 1 świeckie) Haydn wykorzystał w oratoriach swoje doświadczenia symfoniczne. 1.Pory roku (czteroczęściowe, pozbawione akcji dramatycznej) 2.Stworzenie Świata (III częściowe: Stworzenie nieba i ziemi, Stworzenie zwierząt, Stworzenie człowieka) 3.Siedem ostatnich słów Chrystusa 4.Stabat Mater 5.Powrót Tobiasza Józef Haydn najwyraźniej wzorował się na twórczości Handla. Połączył zdobycze przeszłości (monumentalne finały, bas cyfrowany w recytatywach secco, technikę polichóralną, technikę koncertującą, imitacjone della natura) z tendencjami współczesnymi (symetria budowy, homofonia, rola harmoniki jako elementu formotwórczego, współdziałanie orkiestry w tworzeniu nastroju) Przyczynił się do symfonizacji tej formy. Rozbudował orkiestrę (np. puzon, tamburyn) i stosował zabiegi ilustracyjne. 3.Msze Wśród współczesnych cieszył się Haydn uznaniem jako kompozytor muzyki religijnej. W jego mszach widoczny jest wpływ szkoły neapolitańskiej (arie koloraturowe). Do najważniejszych należą: Missa brevis F-dur, Cäcilienmesse, Missa in honorem Beata Virgine Maria z koncertującą partią organów obbligato. Józef Haydn był pierwszym klasykiem wiedeńskim. A jego twórczość stała się wzorem nie tylko dla kolejnych klasyków wiedeńskich, ale również inspiracją dla kompozytorów tworzących w XX wieku (Prokofiew, Ravel).

© Historia muzyki dla uczniów szkół muzycznych
Blox.pl najciekawsze blogi w sieci