Menu

Historia muzyki dla uczniów szkół muzycznych

Materiały do nauki historii muzyki

Muzyka polska w baroku

hildegarda13
Chociaż w Polsce były wojny, XVII wiek był czasem, w którym powstawało wiele utworów, szczególnie kompozycji religijnych.

I Życie muzyczne

Czas baroku nie był najlepszy dla Polski pod względem politycznym i społecznym. Pomimo niesprzyjających warunków w Polsce działały ważne ośrodki muzyczne:

1. Dwór królewski w Warszawie (Jarzębski, Mielczewski)

2. Katedra na Wawelu

3. Dwory magnackie: np. Stanisława Lubomirskiego w Wiśniczu czy Krzysztofa Radziwiłła w Wilnie Dwory biskupie

4. Oprócz tego działało wiele zespołów wok-instrumentalnych przy różnych katedrach czy szkołach przyklasztornych (zabytki muzyczne z klasztoru Paulinów na Jasnej Górze !!!).

Kompozytorzy tworzą zarówno w stylu prima prattica (antico) jak i w stylu seconda prattica (moderno). Najwięcej jest utworów religijnych  (msze, motety, pieśni religijne, koncerty kościelne)

 

II Kompozytorzy polscy

Mikołaj Zieleński tworzący w stylu szkoły weneckiej: polichóralność, technika koncertująca. Zbiór utworów Offertoria et Communiones totius anni

  1. Adam Jarzębski[1] (zm.ok.1648 r.) jest autorem Canzoni e concerti, które zawiera 27 utworów instrumentalnych (Berlinesa, Sentinella, Taburetta)
  2. Marcin Mielczewski (ur. 1600, zm. IX 1651) w prima prattica utrzymany jest motet Gaude Dei Genitrix, w seconda natomiast koncerty wok-instr (kościelne): Deus in nomine Tuo, Anima mea, Veni Domine. Komponował też utwory instrumentalne.
  3. Franciszek Lilius (ur. 1600 - zm.1657 Gromnik koło Tarnowa) kompozytor o włoskich korzeniach, choć możliwe, że ur. już w Polsce. Należał do królewskiej. W 1630 roku przeprowadził się z Warszawy do Krakowa gdzie do śmierci prowadził orkiestrę katedralną i działał na polu pedagogicznym. Najważniejsze są jego dwie msze: Missa Brevissima (styl polichóralny), Missa tempore Paschali i koncert Jubilate Deo, który jest utworem wok-instr.
  4. Bartłomiej Pękiel (? – 1670) Utalentowany kapelmistrz na dworze królewskim w Warszawie. Twórczość: Missa Concertata la Lombardesca (tech.koncertująca: zestawienia głosy solowe z obsadą chóralną, ale także dwa chóry. Często obok fragmentów czysto instrumentalnych pojawiają się wokalne.)

Missa paschalis (oparta na starej polskiej pieśni wielkanocnej)

Missa pulcherrima (przeznaczona na chór a cappella – prima prattica)

Najsłynniejszy utwór: Audite mortales (w rękopisie nazwano dialogo[2]). Niektóry muzykolodzy uważają, że jest to pierwsze polskie oratorium. Tematyka jest związana z Sądem Ostatecznym.[3] Pękiel używa w tym dziele monodii akompaniowanej.

Następcą Pękiela na stanowisku kapelmistrza kapeli królewskiej w Warszawie był Jacek Różycki.

5. Jacek Różycki (koncerty kościelne, msze). Dominuje seconda prattica.

6. Stanisław Sylwester Szarzyński Wszystkie jego utwory reprezentują dojrzały styl muzyki baroku.  Jego koncerty kościelne na zasadzie kontrastu i korzystują technikę koncertującą. Najważniejszy wśród koncertów jest: Jesu spes mea (na sopran, 2 skrzypiec i organy).

7. Ostatnim wybitnym twórcą muzyki polskiego baroku jest Grzegorz Gerwazy Gorczycki (1667-1734).

Jest autorem motetu „Laetatus sum” skomponowanym do tekstu Psalmu 121 oraz motetu „Illuxit sol”. Wyjątkowe miejsce zajmuje Completorium przeznaczone na chór, solowe głosy wokalne i zespół instrumentalny i organy. Charakterystyczną cechą tego dzieła jest zmienność obsady. Widoczne są elementy koncertujące i wirtuozowskie. Ostatnim dziełem Gorczyckiego jest Conductus funebris Przeznaczenie tego dzieła (prawdopodobnie pogrzeb Aususta II Sasa spowodowało powstanie utworu prostego, uroczystego pełnego powagi choć nie pozbawionej miejsc jaśniejszych, oddających nadzieję.)

III Kolędy, Polonez i brak rodzimych oper

W tym okresie powstaje bardzo wiele kolęd polskich:

m.in. Przybieżeli do Betlejem i W żłobie leży przypisywana Piotrowi Skardze - do melodii poloneza koronacyjnego króla Władysława IV.

Polonez staje się jednym z tańców używanych przez obcych kompozytorów w suitach.

 

 

 


[1] Wybitny kompozytor wczesnego baroku, muzyk kapeli królewskiej w Warszawie, także poeta, budowniczy i administrator królewski. W historii literatury polskiej Jarzębski znany jest jako autor poematu Gościniec, abo krótkie opisanie Warszawy (wydanego w 1643, zapewne w drukarni Elerta) - pierwszego w Polsce przewodnika po stolicy.

[2] Dialogo – popularna w XVII w. forma muzyki dramatycznej, nie posiadająca ściśle sprecyzowanego schematu architaktonicznego.

[3] Pierwsze solo altu jest wezwaniem na sąd, następne trzy odcinki symbolizują niepokój i lęk grzeszników, piąty fragment to partia Chrystusa wydającego wyrok na potępionych. Następujący po nim tercet jest lamentem skazanych na wieczne męki, po czym Chrystus zwraca się do wybranych, zbawionych. Końcowe partie dzieła wraz z zamykającym utwór sekstetem oddają radość zbawionych dusz, odchodzących do krainy „spokojnej błogości”

© Historia muzyki dla uczniów szkół muzycznych
Blox.pl najciekawsze blogi w sieci