Menu

Historia muzyki dla uczniów szkół muzycznych

Materiały do nauki historii muzyki

Jan Sebastian Bach - muzyka wokalno-instrumentalna

hildegarda13
Arcydzieła: Pasje, Msza h-moll, kantaty i oratoria

UTWORY WOKALNO-INSTRUMENTALNE

  1. KANTATY

Najliczniejsze w twórczości Jana Sebastiana są kantaty. Ten fakt nie dziwi, jeśli uświadomimy sobie, że będąc w Lipsku kantorem Bach zobowiązany był komponować co tydzień nową kantatę. A przecież i wcześniej wiele tego typu tworów wyszło spod jego pióra. Jedną z wcześniejszych jest kantata Gott is mein König (Bóg jest moim Królem). Powstała jeszcze w Mühlhausen. Inne znane lipskie kantaty to: Ich habe genug (Mam dość), Christ lag in Todesbanden (Chrystus leżał w grobie). Z kantat świeckich warto wymienić: Kantatę chłopskąKantatę o kawie.

Teksty do wielu kantat lipskich napisał Picander. Bardzo ważnym elementem kantat obok arii, recytatywów były opracowania chorału protestanckiego.

  1. ORATORIA

Oratoria Bacha są z punktu widzenia formalnego kantatami (bo nie występuje w nich silnie pierwiastek dramatyczny). Taką nazwę nadał Bach utworom przeznaczonym na szczególnie ważne święta: Bożego Narodzenia (Weihnachts-Oratorium 1734), Wielkanocy (Oster-Oratorium, 1736) i Wniebowstąpienia (Himmelfahrts-Oratorium, 1740).

Oratorium na Boże Narodzeni jest obok Pasji Mateuszowej najdłuższym dziełem Bacha. Składa się z 6 kantat przeznaczonych na poszczególne dni świętowania.

Radosny charakter tego utworu jest podkreślony przez eksponowanie kolorytu jasnych instrumentów (np.trąbki) oraz bardzo dużą siłę, wyrazistość rytmiczną.

Części chóralne występują z towarzyszeniem maksymalnej obsady orkiestry barokowej: 2 flety, 2 oboje, 2 oboje d’amore, 3 oboje da caccia, 3 trąbki, 2 corni da caccia (rogi myśliwskie), kotły, smyczki, continuo (organy).

Chóry bardzo pełne barokowego przepychem w opracowaniach tekstów swobodnych, są przy opracowaniu chorału protestanckiego przykładem wyrazu modlitwy powszechnej (nota contra notam, zdwojenia głosów wokalnych przez instrumenty).

  1. PASJE

Bach skomponował prawdopodobnie więcej pasji, ale zachowały się dwie. Pasja wg.św.Jana i Pasja wg.św.Mateusza mimo oczywistych tematycznych i architektonicznych podobieństw różnią się między sobą.

 

Pasja wg.św.Jana

Pasja wg.św.Mateusza

początek

pojmanie Jezusa w Ogrójcu

dwa dni przed śmiercią Jezus zapowiada swoje ukrzyżowanie

recytatywy

wyłącznie recytatywy secco

recytatyw akompaniowany

Arie z obydwu pasji są najczęściej typem arii koncertujących. Czasami głosowi wokalnemu towarzyszą dwa instrumenty koncertujące. Chóry stanowią opracowania chorału, innym razem komentują sytuację lub biorą udział w akcji jako tzw. turbae (tłumy).

Konstrukcja obu kompozycji wskazuje na związki z operą neapolitańską. Poszczególne numerowane odcinki (recytatywy, arie, chorały itp.) tworzą wielkie sceny dramatyczne, jak np. w Pasji wg. św. Jana scena wyparcia się Jezusa przez Piotra. W pasjach widoczne jest też zastosowanie elementów ilustracyjnych w partiach instrumentalnych (np. błyskawice i grzmoty w Pasji wg. św.Mateusza nr 34).

Pasje J.S.Bacha są bez wątpienia jednymi z najważniejszych przykładów tego gatunku.

  1. MSZA H-MOLL

Wielka msza h-moll BWV 232 uważana jest przez krytyków za najdoskonalsze dzieło muzyki religijnej Jana Sebastiana Bacha.

Katolicka msza napisana przez protestanckiego kantora była zjawiskiem wyjątkowym. Jej historia powstania wiąże się ze staraniami Bacha o posadę nadwornego kompozytora na katolickim dworze elektora Saksonii i króla Polski Augusta III w Dreźnie, z tą myślą przesłał dwie pierwsze części mszy: Kyrie i Gloria w 1733 roku.

Msza h-moll (Missa tota et concertata) w historii literatury muzycznej jest utworem niezwykłym. Nazwana Wielką Mszą h-moll z powodu swoich rozmiarów (trwa ponad 1,5 godziny) oraz z powodu genialności. Rozpoczyna się od Kyrie, które monumentalnie, obiektywnie i jakże przejmująco jednocześnie wprowadza nas w całą mszę. To jak ogromna brama Kościoła przez którą wchodzimy w wymiar sacrum. Otwiera ją bowiem wielka fuga wokalno-instrumentalna.

Msza składająca się z 26 wokalno-instrumentalnych ogniw (17 chórów, 3 duety i 6 arii) obejmuje pięć głównych części mszy: Kyrie (3), Gloria (8), Credo (9), Sanctus (4), Agnus Dei (2).

W dziele tym występują zarówno arie dwuczęściowe (np. aria Et in Spiritum) jak i charakterystyczne trzyczęściowe „arie da capo”. Przykładem arii koncertującej może być  Laudamus te z koncertującym sopranem i skrzypcami, oraz Et in Spiritum Sanctum, gdzie koncertuje bas z obojem d’amore)

Nie sposób pominąć partie chóralne. Przeważnie bardzo rozbudowane i na szeroką skalę wykorzystujące technikę imitacyjną, fugowaną.

Bach był człowiekiem niezwykle wierzącym, nie dziwi więc, że w utworze tym wykorzystał zabiegi retoryki muzycznej do oddania prawd teologicznych.

- Np. w fragmencie Credo (Et in unum Dominum) podkreślających tożsamość dwóch osób w Trójcy, gdzie sopran i alt wykonują te same motywy w ściśle kanonicznej zależności.

- np. Et incarnatus est przez motywy opadające wskazuje na zejście Boga na ziemię http://www.youtube.com/watch?v=PcZhTP_ylgc

- w Crucifixus, gdzie wykorzystana została znana figura retoryczna jaką jest patopoja czyli postęp opadających półtonów i jednocześnie graficzny symbol w postaci wielu krzyżyków przy nutach

5. Z innych utworów wok-instrumentalnych warto wymienić Magnificat i chyba najbardziej znany z niewielu motetów: Jesu meine Freude http://www.youtube.com/watch?v=XVa3nR-2bVc

 

© Historia muzyki dla uczniów szkół muzycznych
Blox.pl najciekawsze blogi w sieci