Menu

Historia muzyki dla uczniów szkół muzycznych

Materiały do nauki historii muzyki

Jan Sebastian Bach - muzyka instrumentalna

hildegarda13
O twórczości instrumentalnej: fugi, sonaty, koncerty ...

 

TWÓRCZOŚĆ INSTRUMENTALNA JANA SEBASTIANA BACHA

I Utwory przeznaczona na instrumenty klawiszowe

Niewątpliwie najważniejsze i najliczniejsze są w tym dziale twórczości kompozycje przeznaczone na organy. Bach był bardzo dobrym i cenionym organistą. Zresztą znano go nie tylko jako wirtuoza, wyśmienicie posługującego się sztuką improwizacyjną, ale również jako znawcę budowy organów. Często był proszony o rady i wskazówki dotyczące budowy, ulepszania lub przebudowy danego instrumentu. J.S.Bach przez całe życie, nieprzerwanie komponował dzieła przeznaczone na ten niezwykły instrument. Jako organista był zobowiązany przygrywać podczas nabożeństw protestanckich.

1. Opracowania chorału (protestanckiego)

Dzieła te powstały w różnych latach i stanowią bardzo różnorodną grupę. Możemy spotkać zarówno opracowania polegające na prostej harmonizacji chorału (wsparcie dla śpiewającej gminy) jak i niezwykle rozbudowane przygrywki chorałowe (czyli utwory stanowiące wstęp do śpiewania danego chorału). Te drugie są rozwinięte pod względem rozmiaru, posiadają swobodną formę i różny stopień trudności. Cechą charakterystyczną jest jednak bogata figuracja oraz wiele innych elementów wirtuozowskich. Chorał protestancki wykorzystywany był również w partitach chorałowych i fugach chorałowych (z tematem zaczerpniętym z chorału).

2. Bach jest autorem wielu zbiorów zawierających preludia, toccaty, fantazje i fugi. Część z nich ma charakter pedagogiczny. Są oczywiście zróżnicowane pod względem trudności. Skalę trudności rozpoczynają Małe preludia, potem Inwencje dwu- i trzygłosowe aż do największego dzieła czyli Das Wohltemperierte Klavier. Jest to zbiór preludiów i fug zamknięty w dwóch tomach. W każdym tomie znajdują się 24 pary (prel. i fug.) ułożone w charakterystycznej kolejności. (równoimienno-chromatycznej)

1 (p i f) C-dur Tom I

2 (p i f) c-moll  Tom I

Pomiędzy preludiami i fugami występuje związek tonalny, a często i motywiczny. W preludiach główną rolę odgrywają figuracje, ale zdarzają się też preludia polifoniczne. Bach kunsztownie buduje tematy fug, które następuje poddaje przekształceniom. Pojawiają się imitacyjne wejścia tematu.

Komponował też utwory dla swojej rodziny np. Klavierübung für Wilhelm Friedmann i für Anna Magdalena i Orgelbüchlein). Jednym z najsłynniejszych dzieł muzyki klasycznej jest Toccata i fuga d-moll (BWV[1] 565). Inną znaną parą jest też Fantazja i fuga chromatyczna.

U Bacha najwięcej jest fug trzygłosowych. Bach prawdopodobnie pisał najpierw fugę a potem do niej preludium.

3. Bardzo ważnym dziełami na klawesyn są zbiory suit klawesynowych: 6 angielskich, 6 francuskich i 6 partit. W angielskich są preludia rozpoczynające suitę, a we francuskich nie.

4. Bach jest autorem Wariacji Goldbergowskich – jest to 30 wariacji napisanych na zamówienie hrabiego Keyserlingka. Mówiono, że hrabia chciał, aby jego nadworny klawesynista, były uczeń Bacha, Johann Gottlieb Goldberg grał mu podczas bezsennych nocy. Tematem jest aria w rytmie sarabandy. Są to więc wariacje ostinatowe.

 

II Utwory na inne instrumenty solowe

Niezwykłe miejsce w literaturze muzycznej zajmują (3) sonaty i (3) partity na skrzypce solo oraz 6 suit na wiolonczelę solo. Dzieła te są skomponowane „senza b.c.” czyli bez towarzyszenia basso continuo.

 

III Koncerty

Koncerty solowe przeznaczone są na skrzypce, klawesyn. Szczególnie znany jest koncert zwany włoskim w tonacji F-dur na klawesyn:

http://www.youtube.com/watch?v=CGysdyy1KFI&feature=related

Przykładem concerto grosso jest zbiór 6 koncertów: Koncerty Brandenburskie skomponowane dla margrabiego brandenburskiego. Są zróżnicowane pod względem obsady concertina.

 

IV inne utwory

Bach skomponował także 4 suity orkiestrowe. Najsłynniejsza instrumentalna air pochodzi z III suity D-dur i jest czasami nazywana „arią na strunie g”:

http://www.youtube.com/watch?v=NlT8yeEYbMs

 

Das Musikalische Opfer (Muzyczna ofiara) BWV 1079 to zbiór fug, kanonów i innych utworów opartych na królewskim temacie. Powstanie tego dzieła związane jest z pobytem J.S.Bacha na dworze Fryderyka Wielkiego w Poczdamie (1747). Otóż król zagrał motyw i polecił Bachowi zaimprowizować fugę opartą na tym temacie. Bach uczynił to, a później sprezentował królowi jeszcze inne fugi, kanony oparte na królewskim temacie.

Słynne niedokończone dzieło Bacha, Kunst der Fuge (Sztuka fugi), napisane zostało kilka miesięcy przed śmiercią. Składa się z 18 skomplikowanych fug i kanonów (które Bach nazywał „kontrapunktami”) utworzonych na bazie prostego tematu. Niedokończona ostatnia poczwórna fuga urywa się po wprowadzeniu trzeciego tematu, bazującego na nazwisku (B-A-C-H). Dzieło to jest często cytowane jako szczyt techniki polifonicznej.

 

 


[1] Bach Werke Verzeichnis - kompletny katalog dzieł Jana Sebastiana Bacha stworzony przez Wolfganga Schmiedera (1931-1953), wydany w 1950 r. w Lipsku. Drugie, rozszerzone i poprawione wydanie ukazało się w 1990 r. w Wiesbaden, w tym samym wydawnictwie Breitkopf & Härtel.

© Historia muzyki dla uczniów szkół muzycznych
Blox.pl najciekawsze blogi w sieci